24 ΝΟΕ
2011

Από το Νίκος Καζαντζάκης: Η Αγωνία του και το Έργο του, 1960

Ο Αλέξης Ζορμπάς αποτελεί μια διπλή εξομολόγηση «κατ’ αντιπαράστασιν». Ο ένας είναι ο Καζαντζάκης όπως θα ήθελε να είναι, αλλά δεν μπορεί. Ο άλλος Καζαντζάκης, ο Ζορμπάς, σηκώνει κεφάλι μέσα του, πάει να φτάσει τον άλλο, να τον ξεπεράσει, να κυριαρχίσει – να τον λυτρώσει. Ώστόσο, ο νους του πρώτου κυριαρχεί, ο Ζορμπάς δρα κάτω από τη σκιά του, αποτελεί το όνειρο του άλλου του εαυτού, που τέτοιος δεν θα γίνει ποτέ.
Ο Ζορμπάς γράφεται στην Αίγινα το 1943. Η ανίχνευση του σκοτεινού παραπετάσματος της αβύσσου έχει τελειώσει, η φιλοσοφία έχει κλείσει, ο συγγραφέας βρίσκεται ακόμη μέσα στα ανθρώπινα σύνορα. Ποιό το κέρδος; Τούτοι οι άνθρωποι ζουν σα νάχουν λύσει όλα τα προβλήματα και μπορεί να ειπεί κανείς πως πραγματικά τάχουν λύσει για την ατομική τους ύπαρξη, χωρίς περιπέτειες, χωρίς να ματώσουνε την ψυχή τους στο μαχαίρι.
Ο Καζαντζάκης ύστερ’ από μια τρομαχτική Οδύσσεια, δεν είναι παρά ένας άνθρωπος ανάμεσα στους πολλούς. Οι άλλοι δεν ξέρουν και είναι σοφοί, αυτός ξέρει και είναι δυστυχισμένος. Και η ζωή, η αστραπή αυτή, αυτή τη στιγμή, έφυγε μες απ’ τα δάχτυλά του χωρίς να γίνει κάτι άλλο. Έχασε κι’ αυτό το βέβαιο που τουλάχιστο είχε να του προσφέρει: Την ευχαρίστησή του.
Δεν είναι μικρό πράγμα να είσαι εξήντα χρονών και να βρίσκεσαι μπροστά στο δίλημμα των αναθεωρήσεων. Είσαι υποχρεωμένος ν’ αρχίσεις από κει που οι άλλοι τελειώνουν.
...




Κατηγορίες: Πεζά

Στον πρόλογο του βιβλίου «Νίκος Καζαντζάκης: Η Αγωνία του και το Έργο του» ο Νικηφόρος Βρεττάκος γράφει:
Όταν οι εκδότες Σύψας και Σιαμάντας μου ζήτησαν να τους γράψω ένα βιβλίο για τον Καζαντζάκη, ένα βιβλίο που να τον εξηγεί, να τον αναλύει και να τον παρουσιάζει στο σύνολό του για τους αναγνώστες τους, δεν νόμισα καθόλου πως μου έκαναν μια πρόταση ευκαιρίας. Αυτού του είδους οι εργασίες, είναι ίσως οι πιο αναγκαίες, είναι όμως και οι πιο δύστροπες. Κι’ οφείλω να ομολογήσω πως αν δεν επρόκειτο για τον Καζαντζάκη η απάντησή μου θα ήταν άμεσα αρνητική. Και γιατί ειδικά για τον Καζαντζάκη, αυτή μου η συγκατάβαση; θα ρωτούσε κανείς. Δεν ξέρω αν έχω δίκηο ή άδικο, νομίζω όμως πως υπάρχει ένα χρέος ανεξόφλητο απέναντι σ’ αυτή τη μορφή. Όχι ένα χρέος ατομικά δικό μου. Ένα χρέος, που πέφτει σε όλους όσους μπορούν, κι’ όσο το χρέος μένει ανεξόφλητο, γίνεται τόσο και πιο πολύ δικό του για όποιον μπορεί. Μια τέτοια εργασία ωστόσο, δεν μου είχε περάσει ποτέ από το μυαλό μου, κι΄ η τυχόν συγκατάθεσή μου θ΄ αποτελούσε μια δέσμευση που μπορεί και να μ’ έκανε να δυσφορήσω αργότερα, όχι τόσο για την ευθύνη, όσο για τον κόπο που με περίμενε. Κι όμως πολύ γρήγορα, αντέστρεψα τα πράγματα. Δεν υπάρχει κόπος, μόνο ευθύνη υπάρχει. Την ευθύνη δεν την φοβόμουν, τον κόπο δεν τον λογάριαζα, επομένως μπορούσα να ειπώ «ναι». ένα ταξίδι άλλωστε μες απ’ τους κόσμους των εμπειριών ενός άλλου, είναι το πιο ενδιαφέρον ταξίδι, ένα ταξίδι που σε καμμιά περίπτωση δεν θάπρεπε να το παραλείπει κανείς, όταν του παρέχεται αυτή δυνατότητα....

 

ρόπτρον | 2011